سازمان بهزیستی با اجرای طرح دست‌های مهربانی یا پیوند بین‌نسلی، سالمندان توانمند را به عنوان پدربزرگ و مادربزرگ معنوی در کنار کودکان ۷ تا ۱۲ ساله تحت پوشش قرار می‌دهد.

به گزارش گروه رفاه و خدمات اجتماعی آوای جامعه، سید جواد حسینی در نشستی که در بستر مجازی با مدیران کل و معاونان استانی سازمان بهزیستی برای بررسی و تشریح برنامه‌های تحولی معاونت سلامت اجتماعی برگزار شد، گفت: سازمان بهزیستی ۱۳ چرخش تحول‌آفرین دارد که برای هشت مورد از آن‌ها بسته برنامه‌ای تهیه شده است.

به گفته وی برنامه‌های مطرح‌شده در این نشست در قالب دو چرخش اصلی قرار می‌گیرند، نخست، چرخش از مؤسسه‌محوری و مرکزگرایی به خانواده‌محوری است که برنامه‌هایی همچون دست‌های مهربان، مراقب همراه، مراکز موقت روزانه کودکان و مرکز سلامت اجتماعی خانواده در این قالب تعریف می‌شوند. دوم، چرخش از رویکرد آسیب‌شناسانه به رویکرد پیشگیرانه، رشدمدار و اجتماع‌محور است که برنامه‌هایی مانند بهبود تغذیه زنان باردار، حمایت از خانواده‌های دارای فرزند چندقلو، غربالگری سلامت جسمی، کنترل و کاهش خودکشی و گسترش خدمات روان‌شناختی ذیل آن قرار می‌گیرد.

در ادامه مجموعه‌ای از برنامه‌های‌سازمان بهزیستی در حوزه حمایت از خانواده، زنان، کودکان، نوجوانان، خدمات روان‌شناختی، پیشگیری از خودکشی، سلامت روان و حمایت‌های اجتماعی تبیین شد.

*بهبود تغذیه زنان باردار، مادران شیرده و خانوارهای دارای فرزند چندقلو

در این نشست مریم خاک رنگین مدیرکل دفتر بانوان و خانواده معاونت سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی گفت: برنامه تحولی کمک به بهبود تغذیه زنان باردار و شیرده و همچنین خانوارهای دارای فرزند چندقلو را در دستور کار داریم.

وی افزود: هدف اصلی این طرح، پیشگیری از اختلالات رشدی و تکاملی کودکان در سال‌های نخست زندگی و ارتقای سلامت مادران در دوران بارداری است. بر اساس برنامه جدید، پرداخت کمک‌هزینه‌ها در سال جاری به ارائه گواهی پایش رشد کودکان و مراقبت‌های بارداری مشروط شده است. خانواده‌ها باید گزارش پایش‌های انجام‌شده توسط مراکز بهداشت را به سازمان بهزیستی ارائه کنند تا حمایت‌ها ادامه یابد.

به گفته وی، این اقدام موجب شده است کودکان دارای سوءتغذیه به‌صورت دقیق شناسایی شوند و وضعیت سلامت آنان به‌طور مستمر رصد شود.

*معرفی ۸۰ هزار زن سرپرست خانوار برای غربالگری سلامت جسمی

در بخش دیگری از این نشست، طرح غربالگری سلامت جسمی زنان سرپرست خانوار تشریح شد. براساس اظهارات خاک رنگین در گذشته بخشی از اعتبارات این حوزه به جای غربالگری صرف درمان می‌شد اما با بازنگری انجام‌شده، تمرکز اصلی بر تشخیص زودهنگام بیماری‌ها قرار گرفته است تا از پیشرفت بیماری‌ها به مراحل حاد جلوگیری شود.

وی افزود: امسال با همکاری وزارت بهداشت، ۸۰ هزار زن سرپرست خانوار برای انجام غربالگری‌های سلامت به مراکز بهداشت معرفی شدند که نتیجه آن شناسایی هزار و ۲۴۸ مورد جدید ابتلا به سرطان بود.

*اجرای طرح کاهش خودکشی در ۱۵ استان پرخطر

مدیرکل دفتر خانواده و بانوان سازمان بهزیستی تاکید کرد: با تداوم این برنامه، روند تشخیص زودهنگام بیماری‌ها در سال‌های آینده تقویت خواهد شد همچنین اعلام شد در سال جاری ۶۰ درصد جامعه هدف باید تحت پوشش این طرح قرار گیرند و در صورت تداوم این طرح، نرخ برخی بیماری‌هایی که بار روانی و اجتماعی برای خانواده‌ها دارد، کاهش خواهد یافت.

*مراقب همراه برای خانواده‌های دارای فرزند چندقلو

یکی دیگر از برنامه‌های مطرح‌شده، طرح مراقب همراه برای خانوارهای دارای فرزند چندقلو بود که در هفته بهزیستی، مراسم تحلیف چهار گروه مراقب همراه برگزار خواهد شد و این طرح در ۱۰ استان اجرا می‌شود.

مدیرکل دفتر خانواده و بانوان سازمان بهزیستی گفت: بر اساس این طرح، مراقب همراه در منزل مادران دارای فرزند چندقلو حضور می‌یابد و به عنوان آموزش‌دهنده و همیار مادر به او کمک می‌کند و تلاش داریم این طرح را به همه خانواده‌های دارای فرزند گسترش دهیم.

*افزایش سه‌برابری کودکان بازمانده از تحصیل در جامعه هدف بهزیستی

خاک رنگین در ادامه موضوع بازگشت و تداوم تحصیل فرزندان بازمانده از تحصیل را مطرح کرد. بر اساس آمار اعلام‌شده، امسال تعداد بیشتری از کودکان بازمانده از تحصیل زیر ۱۵ سال در جامعه هدف بهزیستی شناسایی شده‌اند و جمعیت آنان نسبت به سال گذشته سه برابر شده است. سال گذشته جمعیت دانش‌آموزان بازمانده از تحصیل در جامعه هدف بهزیستی ۹۰۰ نفر بود اما امسال این رقم به ۲ هزار و ۸۰۸ نفر رسیده است.

وی عنوان کرد: مکاتبه با خانواده‌ها انجام شده و پیگیری ثبت‌نام این کودکان در مدرسه از هم‌اکنون آغاز شده است. سال گذشته ۶۳ درصد بازگشت به تحصیل در این گروه محقق شد و سازمان بهزیستی امیدوار است این رقم امسال به ۹۰ درصد برسد.

*بسته حمایتی ویژه فرزندان نوجوان زنان سرپرست خانوار

در بخش دیگری از نشست، پرداخت کمک‌ هزینه نگهداری فرزندان به خانواده‌های زن سرپرست خانوار با عنوان بسته حمایتی ارتقای ویژه فرزندان نوجوان زنان سرپرست خانوار مطرح شد.

به گفته خاک رنگین، نرخ بازماندگی از تحصیل در سن ۱۵ سالگی در جامعه هدف چند برابر می‌شود از همین رو آموزش‌های فنی و حرفه‌ای برای این فرزندان در دستور کار قرار گرفته است. بر همین اساس، برنامه‌های مهارت‌آموزی و آموزش‌های فنی و حرفه‌ای برای پنج هزار نوجوان دختر و پسر طراحی شده است. همچنین با همکاری وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، سال گذشته ۱۰۰ نفر از این نوجوانان آموزش‌های تخصصی راهنمای گردشگری یا تورلیدری را فرا گرفتند تا زمینه ورود آنان به بازار کار و اشتغال پایدار فراهم شود.

*تربیت روان‌شناسان متخصص و تخصصی‌سازی مراکز مشاوره

در بخش دیگر نشست، ابراهیم غفاری مدیرکل دفتر مشاوره و امور روان‌شناختی سازمان بهزیستی با اشاره به طرح تربیت روان‌شناسان متخصص گفت: به دنبال این هستیم دانش، اطلاعات و مهارت‌های روان‌شناسان و مشاوران را افزایش دهیم. سال گذشته این برنامه برای بیش از سه هزار نفر از روان‌شناسان در مراکز اجرا شد و امسال نیز در حال برگزاری است.

*کمبود روانشناس متخصص

در همین ارتباط سید جواد حسینی رئیس سازمان بهزیستی کشور با اشاره به کمبود روان‌شناس متخصص گفت: با کمبود روان‌شناس متخصص برای مثال در حوزه اوتیسم و سالمندی مواجه هستیم و هم‌اکنون تربیت نیروهای متخصص در حال انجام است. در کنار آن باید مراکز مشاوره هم تخصصی شوند و هر دفتر مشاوره وزن تخصصی مشخصی داشته باشد.

در ادامه غفاری گفت: از هفته آینده دوره آموزشی ویژه آشنایی روان‌شناسان با زبان اشاره به منظور ارائه خدمات تخصصی مشاوره به ناشنوایان برگزار می‌شود.

وی همچنین اعلام کرد: دوره اوتیسم سال گذشته برگزار شد و امسال نیز ادامه خواهد داشت. دوره آموزشی خودکشی ویژه مشاوران نیز در ۱۵ استان برگزار شده و هدف سازمان بهزیستی، افزایش دسترسی گروه‌های خاص به خدمات تخصصی روان‌شناسی در مراکز بهزیستی است.

*ارزیابی تخصصی کودکان و نوجوانان در پنج استان

غفاری در ادامه به برنامه ارزیابی تخصصی کودک و نوجوان اشاره کرد و گفت: سال گذشته غربالگری اضطراب انجام شد، اما پس از بازنگری و ایجاد تغییرات، اکنون ارزیابی روان‌شناختی کودک و نوجوان و هشت اختلال مرتبط با سن بررسی می‌شود. هدف این برنامه، انجام مداخلات زودهنگام است. این طرح در پنج استان قزوین، بوشهر، مرکزی، خراسان جنوبی و تهران اجرا شد و ۳ هزار و ۷۶۳ کودک و نوجوان در آن شرکت کردند.

به گفته غفاری، بیشترین درصد مواردی که نیاز به پیگیری فوری داشت، مربوط به شکایت جسمانی بود. این موضوع در فرم‌های تکمیل‌شده توسط والدین و نوجوانان رتبه نخست را داشت. نوجوانان در ۶۸ درصد موارد و والدین در ۶۴ درصد موارد این موضوع را ثبت کرده بودند.

وی با اشاره به اینکه مطالعات نشان می‌دهد، نرخ معمول این شکایات باید حدود ۲۵ درصد باشد، گفت: این وضعیت در حوزه روان‌تنی قابل بررسی است. مسئولان سازمان بهزیستی اعلام کردند این طرح به تمام استان‌ها گسترش خواهد یافت.

*رتبه‌بندی ۲ هزار و ۹۰۳ مرکز مشاوره

در ادامه نشست، برنامه رتبه‌بندی مراکز مشاوره تشریح شد. بر اساس اعلام مدیرکل دفتر مشاوره و امور روان‌شناختی سازمان بهزیستی، تاکنون ۲ هزار و ۹۰۳ مرکز مشاوره رتبه‌بندی شده‌اند.

هدف از اجرای این برنامه، ارتقای سطح کیفیت خدمات در مراکز مشاوره عنوان شد. مراکز به رتبه‌های یک تا سه تقسیم شده‌اند و مراکزی که فاقد رتبه باشند باید به سرعت خود را ارتقا دهند یا نسبت به تعطیلی اقدام شود. همچنین مراکزی که رتبه بالا دریافت کرده‌اند، می‌توانند از این رتبه در تبلیغات خود استفاده کنند.

*کنترل و کاهش خودکشی در ۱۵ استان

در بخش دیگری از نشست، برنامه کنترل و کاهش خودکشی مطرح شد. غفاری با اشاره به اهمیت پیگیری افراد پس از اقدام به خودکشی گفت: افرادی که اقدام به خودکشی می‌کنند احتمال اقدام مجدد در آنان زیاد است و اگر پیگیری شوند، می‌توان از اقدام مجدد آنان جلوگیری کرد و این احتمال را تا ۵۰ درصد کاهش داد.

وی افزود: در ۱۵ استانی که بالاترین آمار خودکشی را داشته‌اند، جلسه‌ای سه‌روزه برگزار و این طرح برای آنان تشریح شده است.

در همین ارتباط رئیس سازمان بهزیستی گفت: نسبت خودکشی منجر به فوت یک به ۲۰ است و افرادی که اقدام به خودکشی می‌کنند، احتمال اقدام مجددشان بسیار بیشتر از سایرین است همچنین مداخلات حرفه‌ای بر این افراد بیشتر از افراد عادی اثر می‌گذارد بنابراین اگر از آنان حمایت روانی و اجتماعی کنیم، خودکشی به شکل معناداری کاهش می‌یابد.

*الکترونیکی کردن خدمات مشاوره و ایجاد پلتفرم مشاوره آنلاین

غفاری درباره برنامه الکترونیکی کردن خدمات مشاوره از طریق سامانه جامع مشاوره گفت: راه‌اندازی مراکز مشاوره اینترنتی را مدنظر داریم و قرار است خدمات مشاوره اینترنتی در کشور سامان‌دهی شود. این طرح به همگانی شدن خدمات مشاوره کمک می‌کند. سازمان بهزیستی به دنبال ایجاد پلتفرم مشاوره آنلاین است.

*طرح ملی سنجش سلامت روان با محوریت PTSD

در ادامه، طرح ملی سنجش سلامت روان با محوریت PTSD تشریح شد. بر اساس اعلام مدیرکل دفتر مشاوره و امور روان‌شناختی سازمان بهزیستی در ایام جنگ، ۷۰۰ هزار خدمت توسط تیم‌های محب و ۳۰۲ هزار خدمت از طریق سامانه صدای مشاور ۱۴۸۰ ارائه شد که این خدمات در قالب خدمات اولیه روان‌شناختی بوده است.

همچنین در اجرای طرح ملی سنجش سلامت روان، ۶۴ میلیون پیامک توسط همراه اول و ایرانسل برای مشترکان ارسال شده است. تاکنون ۳۷۰ هزار نفر در این طرح شرکت کرده‌اند که از این تعداد ۲۰۰ هزار نفر زن و ۱۶۱ هزار نفر مرد بوده‌اند.

وی عنوان کرد: در این طرح، ابتدا پرسشنامه‌ای ۹ سوالی تکمیل می‌شود و افرادی که پرخطر تشخیص داده شوند وارد مرحله بعدی با پرسشنامه ۲۰ سوالی می‌شوند، حدود ۷۰ هزار نفر معادل ۲۰ درصد شرکت‌کنندگان پرخطر شناسایی شده‌اند. اجرای این طرح تا ۱۵ تیر ادامه دارد و پس از آن افراد برای دریافت خدمات به مراکز مشاوره معرفی می‌شوند.

رئیس سازمان بهزیستی در همین ارتباط با اشاره به استقبال از این طرح گفت: استقبال خیلی خوبی از طرح سنجش سلامت روان شد و یکی از دلایل آن ارسال ۶۴ میلیون پیامک بود. اکنون حدود ۳۷۰ هزار نفر در این طرح شرکت کرده‌اند.

وی افزود: وزارت ورزش و جوانان، کمیته امداد، بنیاد شهید، آموزش و پرورش و وزارت علوم و… در این طرح همکاری می‌کنند و در نظام ارجاع، افراد به دستگاه‌های مرتبط هدایت می‌شوند.

در ادامه مدیرکل دفتر مشاوره و امور روان‌شناختی سازمان بهزیستی گفت: از میان ۷۰ هزار نفری که پرخطر شناسایی شدند، ۳۵ هزار نفر شماره تماس خود را برای دریافت خدمات ثبت کرده بودند و اسامی آنان به استان‌ها ارسال شده است.

*اضافه شدن هزار و ۳۶۷ داوطلب جدید به تیم‌های محب در ایام جنگ

در بخش دیگری از نشست اعلام شد در زمان جنگ، هزار و ۳۶۷ داوطلب جدید به تیم‌های مداخلات روانی ـ اجتماعی محب اضافه شدند. این افراد کمک‌های اولیه روان‌شناختی را در قالب آگاه‌سازی به مردم ارائه کردند.

مدیرکل دفتر مشاوره و امور روان‌شناختی سازمان بهزیستی همچنین اعلام کرد: اعتبار یاری‌برگ مشاوره که سال گذشته ۴۰ میلیارد تومان بود امسال به ۱۵۰ میلیارد تومان می‌رسد و در مناطق محروم و میان نیازمندان توزیع خواهد شد همچنین در حال حاضر ۱۰۶ شهرستان فاقد مرکز مشاوره هستند و امسال در تمام این شهرستان‌ها یک مرکز مشاوره ایجاد خواهد شد.

*اجرای برنامه دست‌های مهربانی یا پیوند بین‌ نسلی

در ادامه حمیدرضا الوند مدیرکل دفتر کودکان و نوجوانان سازمان بهزیستی از اجرای برنامه دست‌های مهربانی یا پیوند بین‌نسلی خبر داد.

وی گفت: تعداد زیادی سالمند در مراکز روزانه سالمندان داریم و کودکانی نیز هستند که پدر و مادر ندارند. برای تقویت بنیان‌های عاطفی این کودکان، طرح پدربزرگ و مادربزرگ معنوی برای آنان طراحی شده است.

به گفته الوند، این برنامه با هدف پیوند دو گروه سالمندان و کودکان اجرا می‌شود. در این طرح، کودکان هفت تا ۱۲ ساله انتخاب شده‌اند و هر استان یک مرکز دخترانه و یک مرکز پسرانه را انتخاب کرده است. سالمندان توانمند و دارای شرایط در مراکز نگهداری کودکان و نوجوانان حضور می‌یابند و از طریق قصه‌گویی، آشنایی با ارزش‌ها و الگوهای فرهنگی تا آموزش انجام مسئولیت‌های درون خانه، به کودکان کمک می‌کنند.

وی افزود: برای این کودکان و سالمندان فعالیت‌هایی طراحی شده و ۹۶ مرکز این برنامه را آغاز کرده‌اند. رونمایی ملی از این طرح در هفته بهزیستی انجام خواهد شد.

*تدوین الگوی یکپارچه نظام تربیتی برای مراکز نگهداری کودکان

الوند همچنین به طرح تدوین الگوی یکپارچه نظام تربیتی اشاره کرد و گفت: تاکنون الگوی یکپارچه و نظام تربیتی مشخصی برای مراکز نگهداری از کودکان تحت پوشش وجود نداشت اما این الگو اکنون تهیه شده است.

به گفته وی، این الگو با چهار رویکرد درمان‌مدار، رشدمحور، دلبستگی و مشارکتی تدوین شده و برای هر گروه سنی، شاخص‌ها مشخص شده است. بر اساس این شاخص‌ها، مهارت‌های مورد نیاز طراحی شده‌اند و سرفصل آموزشی گروه‌های سنی صفر تا سه سال و سه تا شش سال نیز تدوین شده است.

*ایجاد مراکز موقت روزانه برای کودکان بدسرپرست

در ادامه نشست، موضوع مراکز موقت روزانه کودکان مطرح شد. الوند با اشاره به وضعیت کودکان تحت سرپرستی بهزیستی گفت: ۸۷ درصد این کودکان بدسرپرست هستند، نه بی‌سرپرست. در برخی موارد جد پدری صلاحیت دارد اما توان نگهداری ندارد و اکنون عمدتاً مراکز شبانه‌روزی در اختیار سازمان بهزیستی فعال هستند.

مدیر کل دفتر کودکان و نوجوانان سازمان بهزیستی ادامه داد: ۲۷ درصد کودکان به دلیل طلاق وارد سیستم مراقبتی ما می‌شوند و بیش از ۶۰ درصد به دلیل عدم صلاحیت اخلاقی و قانونی خانواده وارد این سیستم شده‌اند. اگر مراکز روزانه ایجاد شود، کودک از خانواده جدا نمی‌شود و بسته‌های آموزشی برای خانواده‌ها طراحی شده است تا شیوه صحیح رفتار با فرزندان را بیاموزند.

وی در توضیح این طرح گفت: ممکن است پدری صلاحیت داشته باشد اما به دلیل شغل خود برای مثال نگهبانی نتواند در طول روز از فرزندش نگهداری کند. در چنین شرایطی، اگر مرکز روزانه وجود داشته باشد، کودک روزها در مرکز نگهداری می‌شود و شب‌ها نزد والدین خود بازمی‌گردد.

به گفته الوند، سرانه این مراکز ۲۰ میلیون تومان است که ۱۰ میلیون تومان برای مرکز و ۱۰ میلیون تومان برای مداخلات حرفه‌ای مددکاری اختصاص می‌یابد. مددکار وضعیت کودک را پیگیری می‌کند همچنین حداکثر مدت اقامت کودکان در مراکز روزانه ۱۸ ماه است و در این مدت باید برای بازپیوند مجدد کودک با خانواده تلاش شود.

وی افزود: امداد ماهانه به خانواده نیز ۱۰ میلیون تومان است و چهار استان تهران، خراسان رضوی، فارس و گلستان چهار مرکز را ایجاد کرده‌اند و این طرح را به‌صورت پایلوت اجرا می‌کنند.

*ارتقای مهارت‌های شغلی فرزندان تحت سرپرستی

یکی دیگر از برنامه‌های اعلام‌شده، ارتقای مهارت‌های شغلی و حرفه‌ای فرزندان تحت سرپرستی برای گروه سنی ۱۵ سال به بالا بود.

مدیر کل دفتر کودکان و نوجوانان سازمان بهزیستی گفت: سازمان بهزیستی دیگر هیچ فرزندی را پس از ۱۸ سالگی بدون آمادگی وارد زندگی مستقل نمی‌کند. بر این اساس در چهار سال پایانی حضور فرزندان در مراکز بهزیستی که احتمال ورود آنان به زندگی مستقل وجود دارد به هر یک از آنان یک مهارت حرفه‌ای آموزش داده می‌شود.