آواي جامعه / گروه شهري / علي البرزي

سالهاست از مساجد کشورمان به‌عنوان اماکن مذهبی یاد می‌شود؛ اماکنی که مردم برای اقامه نماز و عبادت به آن مراجعه می‌کنند؛ غافل از این که این ابنیه گرانقدر در کنار کارکردهای مذهبی، می توانند همانند گذشته به عنوان یک شبکه اجتماعی اثرگذار در حوزه‌های گوناگون نقش آفرینی کنند.

در سال‌های گذشته در هر برهه‌ای که جامعه ایران با بحران‌های مختلف مواجه شده است، مساجد به‌عنوان یک پایگاه اجتماعی اثرگذار وارد میدان شده‌اند و ماموریت خود را نه از سر مأموریت اداری، بلکه از جنس مسئولیت اجتماعی به نحو احسن انجام داده‌اند.

نمونه عینی و بارز ایفای نقش اجتماعی مساجد را می‌توان در ایام پیروزی انقلاب اسلامی و همچنین دفاع مقدس ۸ ساله مشاهده کرد؛ به‌نحوی که بسیاری از امور نظیر ثبت نام، آموزش و آمادگی روحی رزمندگان و همچنین روند اعزام آن‌ها در مساجد انجام می‌گرفت.

متاسفانه این کارکرد پس از پایان جنگ تحمیلی عراق علیه کشورمان، کمرنگ و ایفای نقش شبکه اجتماعی زنده و پویای مساجد بنا به دلایل مختلف و سیاست‌گذاری‌های ناصحیح، دچار ضعف و فقط به مباحث دینی و برگزاری آیین‌های گوناگون توجه شد.

این غفلت سال‌ها ادامه یافت تا این که با وقوع برخی اتفاقات ناخوشایند نظیر همه‌گیری کرونا و حتی جنگ تحمیلی ۱۲ روزه، بازگشت به کارکرد مهم اجتماعی مساجد در دستور کار قرار گرفت به نحوی که اکنون و در جریان تجاوز آمریکایی- صهیونی،مساجد به این مهم پرداخته می‌شود که البته موفقیت‌های خوبی هم به دست آمده است اما به نظر می‌رسد هنوز تا رسیدن به نقطه ایده آل فاصله وجود دارد.

بر همین اساس مديران سازمان هاي ذیربط می‌توانند با اتخاذ تدابیر جدید و اجرای راهکارهای کارشناسی، نقش مساجد را در هدایت افکار عمومی و امور اجتماعی و حتی سیاسی با چاشنی باورهای مذهبی؛ تقویت کنند. این روزها مساجد به عنوان پایگاه های اجتماعی در سراسر کشور فعالند .

گزارش های میدانی خبرنگاران «آواي جامعه » از سراسر کشور نشان می‌دهد مساجد به عنوان یک پایگاه اجتماعی در این شب‌ها و روزهای حساس بیش از گذشته به ایفای نقش می‌پردازند و این موضوع ضرورت توجه بیشتر متولیان امر را برای حل مشکلات مساجد و جذب حداکثری جوانان در سال‌های آینده دو چندان کرده است.

*«مساجد»، میانجی محلات

مساجد می‌توانند نقش میانجی را در محله‌ها ایفا کنند و با ترمیم و پرکردن شکاف بین نسلی، مانع از ایجاد بحران در پس هر اعتراض شوند ، امروز خطر اصلی این است که نقش مهم مساجد به عنوان یک شبکه اجتماعی قدرتمند و فعال نادیده گرفته شود، در حالی که می‌توان با تقویت این کارکرد، موفقیت‌های تاریخی و بی نظیری را همانند دفاع مقدس ۸ ساله خلق کرد.

به نظر می‌رسد مدیران و سیاست‌ گذاران باید در وهله نخست، کارکرد مساجد را نه تنها در قاب‌های کلیشه‌ای و مناسبت‌ها، بلکه در پوشش فرهنگی و اجتماعی باز تعریف کنند تا باردیگر شاهد پویایی و اثرگذاری مساجد در ساختار اجتماعی و فرهنگی کشورمان باشیم.

*3 ضلع مهم مساجد برای نقش آفرینی

حجت السلام سید ابراهیم چوبچیان کارشناس موضوعات دینی و امام جماعت مسجد جابری تهران در گفتگو با خبرنگار اطلاعات با اشاره به این که مساجد به عنوان یک پایگاه اجتماعی نقش مهمی در تحولات جامعه و جذب آحاد مردم دارند، می‌گوید: برای این که بتوانیم جوانان را بهتر و بیشتر از گذشته جذب این پایگاه اجتماعی کنیم باید به ۳ ضلع مهم توجه داشته باشیم.

وی افزود: پویایی هیات امنای مساجد، فعالیت میدانی امامان جماعت و همچنین ارتباط موثر و خوب با پایگاه های بسیج در مساجد این ۳ ضلع را تشکیل می‌دهند که باید بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرند، اگر این موارد ارتباط خوبی با یکدیگر داشته باشند، مساجد فعالتر می شوند و همراه با تحولات روز جامعه فعالیت های خود را انجام می‌دهند ؛ البته با پویایی مساجد، اعتماد و فعالیت جوانان هم افزایش می‌یابد.

این کارشناس مذهبی با اشاره به این که دشمن در سال‌های گذشته روی بحث مساجد و اماکن مذهبی متمرکز شده است، می‌افزاید: این موضوع نشان می‌دهد این نقطه برای دشمن مهم است .

اگر به همه کارکردها و ظرفیت‌های مسجد توجه داشته باشیم و بتوانیم به درستی از آنها استفاده کنیم، این موضوع برای ما می‌تواند یک نقطه قوت باشد.همانگونه که در دوران جنگ تحمیلی ۸ ساله و کرونا هم مساجد عنوان یک پایگاه اجتماعی و مردمی فعال بودند و سازماندهی، شبکه سازی، حمایت‌های اجتماعی بر عهده مساجد بود.

چوبچیان تاکید می‌کند: در صورتی که متولیان مساجد کارکردهای اجتماعی این مکان مذهبی را بیش از پیش احیا و با اتخاذ تصمیمات و اجرای برنامه‌های متنوع، خود را در غم و غضه مردم شریک کنند، کارکرد این پایگاه به عنوان یک شبکه اثرگذار اجتماعی، دوچندان می‌شود.

*جوانان، مخاطب مساجد

همچنین بهزاد حصارکی کارشناس اجتماعی و مدرس دانشگاه با اشاره به نقش ویژه مساجد در بحران‌ها به «اطلاعات» می‌گوید: مساجد با برنامه ریزی صحیح و اصولی می‌توانند به عنوان قوی‌ترین پایگاه اجتماعی در هر نقطه از کشورمان به ایفای نقش بپردازند، البته باید برنامه‌ها به گونه‌ای باشد که نوجوانان وجوانان در کنار دیگر آحاد جامعه به عنوان کاربران اصلی این پایگاه اجتماعی مد نظر متولیان و مدیران باشد.

این مدرس دانشگاه می‌افزاید: بحران‌های سال‌های گذشته و شرایط این روزهای جنگ نشان داد مساجد نفش ویژه‌ای در ارتباط گیری اهالی یک محله و یا یک منطقه در شهر و روستا دارند، به این معنی که این پایگاه اجتماعی ظرفیت‌های خوبی دارد که باید از آن به بهترین شکل ممکن استفاده کرد. مساجد می‌توانند محل گفتگو و تبادل نظرها و آرای جوانان ، آموزش‌های نوین و جدید و دورهمی ها باشد تا به این ترتیب، هم نقش مذهبی مساجد حفظ شود و هم این که اشاعه و نقش محوری آن به عنوان یک پایگاه اجتماعی مد نظر باشد.

از سوی دیگر باید به این موضوع هم توجه شود که مساجد به دستورالعمل تازه نیاز ندارند بلکه مردم هم باید سهم خودشان را در احیای کارکردهای اجتماعی این مکان مذهبی بپذیرند. نباید ار این واقعیت غافل شویم که مساجد در غیاب انجام امور اجتماعی و فرهنگی، فقط یک ساختمان با حال و هوای مذهبی خواهند بود و مردم هم بدون مسجد یکی از قدیمی‌ترین شبکه‌های همبستگی‌ شان را از دست می‌دهند.

در سال‌های گذشته مساجد بیشتر به عنوان مکانی برای برپایی نماز،عبادت و اجرای آیین‌های عزاداری در مناسبت‌های گوناگون مورد توجه قرار گرفته‌اند، درحالی که مساجد می‌توانند به عنوان بازیگری توانمند، به عنوان یک شبکه اجتماعی نقش‌آفرینی کنند و بر همین اساس باید قدردان آن باشیم و در جهت حفظ و تقویت آن تلاش کنیم.