رئیس مرکز مطالعات و برنامه ریزی شهر تهران گفت: با تبیین ۱۹۹ شاخص پیشرفت شهری در ایران امکان بررسی وضعیت تحولات شهرها در کشور مهیا شد.

به گزارش گروه شهری آوای جامعه، محمد حسین بوچانی در وبینار آنلاین تبیین شاخص پیشرفت تهران که با حضور محمد فرجود، مدیرعامل سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات شهرداری تهران، اسفندیار زبردست، استاد دانشکده شهرسازی دانشگاه تهران، سحر ندایی طوسی، استادیار گروه برنامه ریزی شهری و منطقه ای دانشگاه شهید بهشتی، زهیر صباغ پورآذریان، معاون امور بین الملل مرکز ارتباطات شهرداری تهران و فرهاد محبتی مدیر ترویج دانش و امور بین الملل مرکز مطالعات و برنامه ریزی شهر تهران برگزار شد؛ با بیان این مطلب افزود: در شرایط کنونی سنجش و مقایسه شهرهای دنیا به عنوان موتورهای محرک توسعه اقتصادی و اجتماعی و توسعه فضایی بر اساس شاخص های استاندارد ضروری است.

وی با بیان اینکه سنجش شهرها سال هاست که در دستور کار موسسات و نهادهای بین الملل قرار گرفته است، ادامه داد: همچنین شهرها در دنیا تلاش می کنند بر اساس شاخص های یکپارچه ای به بهبود فضای اقتصادی و اجتماعی و کالبدی خود اقدام کنند.

رئیس مرکز مطالعات و برنامه ریزی شهر تهران خاطرنشان کرد: به رغم وجود این رویکرد جهانی اما در ایران تا قبل از تاکید و ابلاغ نظام نامه شاخص های پیشرفت شهری ازسوی شهردار تهران، سال ها فاقد یک نظام هماهنگ در حوزه سنجش پیشرفت شهری چه در داخل شهرداری تهران و چه در خارج از آن و در میان دستگاه های متولی بودیم و باعث شده بود تا هر کدام از حوزه های اجرایی متناسب با شرایط خود اطلاعاتی را باهدف سنجش پیشرفت در شهرهای ایران به ویژه شهر تهران به پایگاه های داخلی و بین المللی بدون وجود استانداردی ارائه می کردند.

وی با بیان اینکه از ابتدای سال جاری شهرداری تهران نسبت به تبیین شاخص های شهری تهران و سایر شهرهای ایران مطالعاتی را با محوریت مرکز مطالعات و برنامه ریزی شهر تهران آغاز کرد، گفت: تاکید شهردار تهران این بود تا بر اساس مطالعات جامعی که در این زمینه انجام می شود، بتوان شاخص ها وضعیت پیشرفت شهری را در مقیاس شهری، منطقه ای، ناحیه ای و همچنین در مقیاس بین کلانشهرهای ایران و در نهایت در بعد بین المللی تبیین و تدوین کرد.

به گفته رئیس مرکز مطالعات و برنامه ریزی شهر تهران، خوشبختانه تلاش های اولیه با محوریت مرکز مطالعات و دانشگاه تهران و شهید بهشتی منجر به ابلاغ نظام نامه سنجش پیشرفت شهری شد. هدف بنیادی نظام نامه این بود که با تبیین شاخص های پیشرفت شهری در ایران گام های اساسی در جهت انسجام بخشی رصد شهرها برداشته شود.

وی با اشاره به سختی و پیچیدگی این کار تاکید کرد: در نهایت تلاش های مرکز مطالعات و پژوهشگران به ثمر نشست و شاخص های ۱۹۹ گانه پیشرفت شهری تهران در ۳۵ محور تهیه و در قالب یک نظام نامه ابلاغ شد.

بوچانی با بیان اینکه در گذشته در کشور سازمان های اجرایی که اطلاعاتی را که در رابطه با شهرها داشتند بر اساس نگاه و دیدگاه خودشان تلاش می کردند این داده ها را با هدف توسعه منظر و پیشرفت شهری ارائه کنند، اظهار داشت : قرار گرفتن تمامی این شاخص ها در کنار هم یک ضرورت بود که در نهایت نظام نامه شاخص های پیشرفت شهر شهرداری تهران به این ضرورت پاسخ داد.

وی با اشاره به ضرورت فرهنگ سازی بین سازمان های مدیریت شهری در ایران و شهر تهران افزود: با توجه به اینکه در یک قرن اخیر در مدیریت شهری نظام برنامه ریزی شهری پیشرفت کرده، تدوین نظام نامه شاخص های پیشرفت شهری در تهران امیدوار کننده است و این نوید را می دهد که در آینده گام های جدی در این رابطه برداشته می شود.

رئیس مرکز مطالعات و برنامه ریزی شهر تهران با اشاره به اهدف این نظام نامه در سه سطح خاطرنشان کرد: در گام اول ما بر اساس شاخص های تبیین شده می توانیم مانیتورینگ و اسکن تحولات داخل شهر تهران را انجام دهیم. در گام دوم می توانیم شهر تهران را با سایر شهرهای ایران و در گام سوم تهران را با شاخص های بین المللی توسط نهادهای بین المللی اسکن کنیم.

وی افزود: در این دوره از ۱۹۹ شاخصی که در ۸ مولفه کارآیی اقتصادی، رقابت پذیری، محیط زیستی، عدالت فضایی، زیست پذیری، رضایت مندی، هوشمند سازی، نوآوری،کارآفرینی تعاملات ارتباطی، حکمروایی شهری، هویت بندی ایرانی و اسلامی تهیه شد.

در واقع موفق شدیم وضعیت تحولات شهر تهران را از سال ۹۳ تا ۹۹ بر اساس این شاخص ها بسنجیم.

*ضرورت توجه ویژه به تولید و تحلیل داده ها

استاد دانشکده شهرسازی دانشگاه تهران نسبت به توجه ویژه دستگاه های متولی به تولید آمار و اطلاعات و تحلیل آن تاکید کرد.

زبردست با بیان این مطلب افزود: در حال حاضر در بیشتر رتبه بندی های بین المللی شهر تهران در جایگاه خوبی قرار ندارد. اینکه چرا این اتفاق افتاده، لازم به بررسی است. این در حالی است که شیوه طبقه بندی نهادهای بین المللی است انجام رتبه بندی شهرها و یا کشورهاست.

وی با اشاره به نحوی رتبه بندی شهرها و کشورها در دنیا اظهار داشت : طبقه بندی سازمان های مسئول در رتبه بندی شهرها و کشورها در دنیا نشان می دهد برخی از رتبه بندی ها توسط سازمان های بین المللی مانند سازمان ملل، بهداشت جهانی، صندوق بین المللی پول، بانک جهانی، یا زیر مجموعه های سازمان ملل انجام می شود.

دسته دوم نهادهای وابسته به دانشگاه ها، مراکز علمی معتبر است و سومین گروه نیز شرکت های معتبر بین المللی هستند که کار رتبه بندی را در بین شهرها و کشورها انجام می دهند.

برای مثال در آخرین رتبه بندی ای که موسسه «مرسه» در زمینه کیفیت زندگی در شهرها انجام داده است، وین در رتبه اول، زوریخ رتبه دوم قرار داشته و البته تهران در این سنجش رتبه ۱۹۹ را دارد که این مقام به هیچ وجه در شان شهر تهران نیست.

همچنین در رتبه بندی ای که یکی ازمجله های بین الملل درباره شاخص ریسک در حوزه های اقتصادی، اجتماعی و ساختاری در بین ۱۷۰ کشور انجام داده، رتبه ایران ۱۵۹ بوده و جزو کشورهای پر ریسک شناخته شده است.

این استاد دانشگاه تاکید کرد: رتبه هایی که ایران و یا شهر تهران در سنجش های بین المللی به دست آورده نشان می دهد که اطلاعات و داده های مورد نیاز در این سنجش ها به درستی در اختیار سازمان های بین المللی قرار نگرفته است بر همین اساس اولین گام در بهبود این وضعیت جدی گرفتن موضوع تولید و تحلیل آمار، اطلاعات و داده هاست.

به اعتقاد زبردست، نهادهایی که مسئول تولید داده هستند باید اطلاعات را به صورت مستمر جمع آوری کنند، پرداختن به این دیدگاه که این کار هزینه بر است، اشتباه است. اگر اطلاعات درست وجود نداشته باشد برنامه ریزی درستی برای کشور و شهر نمی توان انجام داد.
زبردست عنوان کرد: موضوع دیگر سختی دسترسی به داده هاست، در حال حاضر باید داده ها را از مرکز آمار بخریم که هزینه بالایی دارد. برخی اوقات چون این داده ها پردازش نشده زمان زیادی می برد.

این استاد دانشگاه گفت: آخرین مشکل تعداد اندک تولید گزارش های علمی در سطح بین المللی است. بسیاری از مطالعات انجام شده در کشور ترجمه نشده و جامعه بین المللی نیز اطلاعی از آن ندارند.

*جایگاه ویژه شهرهای هوشمند 

مدیر عامل سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات شهرداری تهران با اشاره به اینکه در سنجش شهرها مدل های متفاوتی وجود دارد، گفت: در سال های گذشته سنجش شهرها و حتی کشور ها در ارتباط با میزان هوشمندسازی آنها به ویژه بررسی وضعیت شهرهای هوشمند از اهمیت بالایی برخوردار است.

محمد فرجود در این وبینار با بیان این مطلب افزود: وقتی درباره شاخص های پیشرفت شهرها صحبت می کنیم، هوشمند سازی مهم است.

وی با اشاره به چالش های پیشرو شهرها در دهه های گذشته افزود: شهروندان در شهرها با چالش های زندگی شهری مواجه هستند، اما شهرها در مواجهه با این چالش ها رویکردهای متنوعی دارند و در این زمینه دسته بندی های زیادی وجود دارد و اینگونه نیست که شهرها در تمام این حوزه ها ورود داشته باشند، بلکه نیازمند اولویت بندی هستند.

مدیرعامل سازمان فاوای شهرداری تهران عنوان کرد: شهرها برای رسیدن به شهر هوشمند رفتارهای متفاوتی دارند، شاخص های هر شهر نیز با هم متفاوت است، برای مثال در شاخص های بین المللی موضوعاتی مانند اقتصاد هوشمند، شهر هوشمند، شهروند هوشمند و  زندگی هوشمند توجه می شود.

*تأثیر رتبه بندی شهرها در مراودات بین المللی

معاون امور بین الملل مرکز ارتباطات و امور بین الملل شهرداری تهران گفت: تأثیر رتبه بندی شهری بر ارتقای سطح کیفی و کمی مراودات بین المللی در دنیا زیاد است و سرنوشت شهرها و جایگاه های آنها به این رتبه بندی ها گره خورده است.

صباغ پور با بیان این مطلب افزود: در عصر جهانی شدن تلاش تمامی شهرها برای ارتقای کیفیت زندگی و استانداردهای مربوط به آن است. از سوی دیگر این اعتقاد وجود دارد که جهانی شدن از طریق شهرها روی می دهد، دیپلماسی شهری نیز یکی از ابزارهای مدیران شهری در این زمینه به حساب می آید.

وی با بیان اینکه امروز رتبه بندی شهرها و اهمیت ارتقای شهرها در این سنجش بین المللی ای است که قدرت چانه زنی شهرها را در بعد بین المللی بالا می برد، گفت:  بیشتر مدیران شهری به رتبه بندی های جهانی اهمیت می دهند. کاری که اکنون مرکز مطالعات شهر تهران در حال انجام آن است و مرکز ارتباطات و امور بین الملل شهرداری نیز برای ارتقای جایگاه تهران تلاش می کند.