روش های مهار استرس در شرایط جنگی/ زخمی که نباید بر روح جامعه بماند

آوای جامعه / گروه گفت و گو / علی البرزی

کارشناسان علوم اجتماعی و روانشناسی معتقدند که استرس ناشی از جنگ اگر مدیریت نشود می‌تواند به اختلالات جدی روانی تبدیل شود اما در عین حال راهکارهایی ساده و عملی نیز برای عبور از این وضعیت وجود دارد.

صدای انفجارهای مهیب و تصاویر خرابی ها ناشی از حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی به کشورمان ، این روزها سبب بروز و ظهور استرس و اضطراب شمار زیادی از هموطنانمان به ویژه کودکان و افراد مسن شده است به گفته کارشناسان، عدم مدیریت این مساله می تواند تا مدت‌ها در ذهن و روان افراد باقی بماند و بر رفتارها تاثیر بگذارد ؛ بر همین اساس مدیریت اضطراب و مهار آن ، اگر مهمتر از اتخاذ تدابیر لازم برای پیروزی در جنگ نباشد، کمتر از آن نیز نخواهد بود.

کارشناسان علوم اجتماعی و روانشناسی معتقدند که استرس ناشی از جنگ اگر مدیریت نشود می‌تواند به اختلالات جدی روانی تبدیل شود اما در عین حال راهکارهایی ساده و عملی نیز برای عبور از این وضعیت وجود دارد.

مدیریت انتشار اخبار و تصاویر ویرانی ها، ارتقای معنویت و تلاش برای بازگشت به زندگی عادی از جمله توصیه هایی است که کارشناسان و روانشناسان برای کاهش اضطراب جامعه توصیه می کنند.

*وضعیت روانی خود و خانواده را بشناسیم

در همین باره علیرضا شریفی یزدی جامعه ‌شناس اجتماعی درباره پیامدهای روانی بحران‌های جنگی به «اطلاعات» می‌گوید: استرس پس از سانحه یکی از اختلالات روانی شناخته ‌شده‌ای است که در پی رویدادهای شدید مانند جنگ ممکن است در افراد ایجاد شود و این اختلال می‌تواند ابعاد گوناگون زندگی فرد را تحت تأثیر قرار دهد.

وی می افزاید: این استرس فقط به احساس نگرانی محدود نمی‌شود بلکه می‌تواند بر روابط خانوادگی، وضعیت شغلی، سلامت جسمی و حتی لذت بردن از فعالیت‌های روزمره افراد نیز اثر بگذارد. به گفته این استاد دانشگاه، نخستین گام برای کاهش چنین استرسی شناخت شرایط است و افراد باید ابتدا وضعیت روانی خود و خانواده‌شان را بشناسند و سپس تلاش کنند عواملی را که باعث تشدید دوباره این استرس می‌ شود از زندگی خود دور کنند .

شریفی یزدی تأکید می‌ کند : در شرایط بحرانی ذهن انسان به ‌طور طبیعی تمایل دارد در حالت آماده ‌باش قرار گیرد اما ادامه این وضعیت می‌تواند به خستگی روانی و اضطراب دائمی منجر شود. به همین دلیل باید راه‌هایی برای خروج از این چرخه پیدا کرد. وی با بیان این که یکی از مهم‌ترین عواملی که این روزها به تشدید نگرانی‌ها دامن می‌زند، حجم گسترده اخبار و اطلاعات در شبکه‌های اجتماعی است، می‌گوید: پیگیری بیش از اندازه اخبار به‌ ویژه از منابع غیررسمی و آنچه در اصطلاح «فیک‌ نیوز» نامیده می‌شود، ذهن افراد را در وضعیت اضطرار دائمی نگه می‌دارد . حتی اخبار واقعی نیز در شرایط بحرانی باید به اندازه نیاز دنبال شود زیرا غرق شدن در جریان بی‌ پایان اطلاعات، آرامش ذهنی افراد را از بین می‌ برد.

این جامعه ‌شناس با بیان این که بسیاری از افراد در شرایط جنگی تمایل دارند هر لحظه اخبار را بررسی کنند اما این رفتار در عمل به افزایش اضطراب منجر می‌شود، تصریح می کند: مدیریت مصرف اخبار یکی از مهم ‌ترین گام‌ها برای حفظ سلامت روان در چنین شرایطی است، خانواده‌ها باید زمان مشخصی را برای اطلاع از اخبار در نظر بگیرند و از دنبال کردن دائمی اطلاعات در شبکه‌های اجتماعی خودداری کنند.

*کودکان، قربانیان خاموش اضطراب

شریفی یزدی با تاکید بر این که یکی از مهم‌ترین نگرانی‌ها در شرایط جنگی، تأثیر اضطراب بر کودکان و نوجوانان است، می‌گوید: کودکان در چنین شرایطی بیش از هر زمان دیگری به «الگوی امن» نیاز دارند، الگویی که از رفتار و واکنش والدین دریافت می‌کنند.

وی می‌افزاید: کودکان برای درک شرایط بحرانی به احساس کنترل و امنیت نیاز دارند و اگر والدین آرامش خود را حفظ کنند این آرامش به‌ طور طبیعی به فرزندان نیز منتقل می‌شود.

این جامعه ‌شناس خاطرنشان می کند: رفتار بزرگ‌ ترها نقش تعیین ‌کننده‌ای در شکل ‌گیری واکنش کودکان به بحران دارد، اگر والدین مضطرب باشند، این اضطراب به‌ سرعت به فرزندان منتقل می‌شود اما اگر با آرامش با شرایط مواجه شوند، کودکان نیز احساس امنیت بیشتری خواهند داشت .

*دوری از فضای مجازی، گامی برای کاهش اضطراب

همچنین ریحانه صبور نژاد روانشناس و استاد دانشگاه معتقد است فضای مجازی در شرایط بحران می‌تواند به یکی از منابع اصلی استرس تبدیل شود.

وی به «اطلاعات» می‌گوید: ظرفیت افراد در برابر استرس متفاوت است و بحران‌هایی مانند جنگ، طلاق یا حتی تغییرات بزرگ زندگی می‌تواند سطح استرس افراد را افزایش دهد که ادامه‌دار شدن استرس‌ به ‌ویژه در کودکان و نوجوانان به اضطراب‌های پایدار تبدیل خواهد شد، به همین دلیل لازم است خانواده‌ها تا حد امکان فرزندان خود را از اخبار و تصاویر استرس‌زا دور نگه دارند.

این روانشناس تأکید می‌کند : البته ترس و اضطراب فقط به کودکان محدود نمی‌شود و بزرگسالان نیز در چنین شرایطی دچار نگرانی می‌شوند، والدین باید با مدیریت احساسات خود الگوی مناسبی برای فرزندانشان باشند.

*نقش امید و معنویت در عبور از بحران

صبور نژاد با بیان این که در کنار توصیه‌های روانشناسی، برخی عوامل فرهنگی و معنوی نیز می‌توانند به تقویت روحیه جامعه کمک کنند، تاکید می کند: در ماه‌هایی مانند محرم و رمضان مداحی‌ها و آیین‌های مذهبی با مضامین حماسی و ملی می‌توانند برای جامعه امیدآفرین باشند.همچنین روایت داستان‌هایی از شخصیت‌های مذهبی و تاریخی که نماد صبر و مقاومت هستند، می‌تواند به کودکان و نوجوانان کمک کند تا الگوهای مثبتی برای مواجهه با سختی‌ها پیدا کنند .

این روانشناس می افزاید: فعالیت‌های معنوی مانند خواندن دعا، زیارت و قرآن می‌تواند آرامش درونی افراد را افزایش دهد، توکل و معنویت سبب تقویت تاب‌آوری روانی و کاهش استرس می‌شود.
وقتی شایعات جامعه را ملتهب می‌کند

محمد رضا ایمانی روانشناس اجتماعی و مدرس مهارت‌های زندگی نیز معتقد است در شرایط بحرانی، نحوه اطلاع‌ رسانی اخبار نقش بسیار مهمی در آرامش یا اضطراب جامعه دارد.

وی به «اطلاعات» می گوید: همزمان با شرایط جنگی استرس زیادی به جامعه وارد می‌شود که برای جلوگیری از ادامه این وضعیت باید به اولویت‌های زندگی بازگشت. خانواده‌ها باید تلاش کنند زندگی را به روال طبیعی بازگردانند و به موضوعاتی مانند کسب ‌و کار، آموزش فرزندان و آرامش فردی توجه بیشتری داشته باشند.

به گفته این استاد دانشگاه، بزرگنمایی اخبار منفی می‌تواند به افزایش تنش در جامعه منجر شود و رسانه‌ها باید در چنین شرایطی نقش مسئولانه‌ای ایفا کنند.

وی با هشدار نسبت به این موضوع که اطلاع ‌رسانی نادرست در شرایط بحران می‌تواند رفتارهای جمعی جامعه را تحت تأثیر قرار دهد، ادامه می دهد: انتشار اخبار هیجانی یا نادرست ممکن است سبب بروز واکنش‌های ناگهانی در جامعه شود که از جمله این واکنش‌ها می توان به صف‌های طولانی در جایگاه های سوخت یا هجوم به فروشگاه‌ها برای خریدهای افراطی اشاره کرد.

ایمانی می‌افزاید: چنین رفتارهایی اغلب ناشی از ترس و اضطراب جمعی است و اگر اطلاع‌ رسانی درست انجام شود، می‌توان از بسیاری از این واکنش‌ها جلوگیری کرد. رسانه‌ها باید تلاش کنند اطلاعاتی منتشر کنند که سبب ایجاد اطمینان و آرامش در جامعه شود.

*راهکارهایی ساده برای آرامش بیشتر

این روانشناس اجتماعی برای کاهش استرس در شرایط بحرانی چند راهکار عملی ارائه می‌کند و می افزاید: نخستین اصل، حفظ ارتباط با دیگران است؛ صحبت کردن با اعضای خانواده و دوستان می‌تواند بخش زیادی از فشار روانی را کاهش دهد.نباید فراموش کرد که تنهایی در چنین شرایطی سبب تشدید اضطراب می‌شود و حمایت عاطفی اطرافیان نقش مهمی در بهبود حال روحی افراد دارد.

بنا به این گزارش کارشناسان معتقدند که استرس و اضطراب در شرایط جنگی تا حدی طبیعی است اما آنچه اهمیت دارد نحوه مدیریت این موضوع است.مدیریت دریافت اخبار، حفظ ارتباطات اجتماعی، توجه به کودکان، بازگشت به امورعادی زندگی و بهره‌گیری از منابع معنوی مجموعه اقداماتی است که می‌تواند به کاهش فشار روانی جامعه کمک کند.

در نهایت شاید مهمترین نکته این باشد که بحران‌ها هر چند سخت و نگران‌ کننده هستند اما با همدلی اجتماعی و مدیریت صحیح می‌توان از آنها عبور کرد؛ همانگونه که هموطنانمان تاکنون جنگ تحمیلی ۸ ساله و جنگ ۱۲ روزه را پشت سر گذاشته اند.

******************

توصیه‌های وزارت بهداشت برای حمایت از بیماران شدید روانپزشکی

دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت توصیه‌هایی برای مراقبت از بیماران روانپزشکی در شرایط جنگی ارائه داد.

این دفتر با انتشار راهنمایی برای خانواده‌ها اعلام کرد که در شرایط جنگی، تداوم مصرف منظم دارو و مراقبت آگاهانه خانواده‌ها مهم‌ترین عامل در پیشگیری از عود بیماری در بیماران شدید روانپزشکی است و مراکز سلامت روانی اجتماعی «سراج» نیز همچنان آماده ارائه خدمات هستند.

در راهنمای منتشر شده برای خانواده‌ها و مراقبان بیماران روانپزشکی تأکید شده که در شرایط جنگی ممکن است دسترسی به برخی خدمات درمانی با محدودیت مواجه شود و به همین دلیل مدیریت مراقبت از بیماران در محیط خانه اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

بر اساس این راهنما، بسیاری از بیماران مبتلا به اختلالات شدید روانپزشکی در صورت مصرف منظم دارو و حمایت خانواده می‌توانند وضعیت نسبتاً پایداری داشته باشند و آگاهی خانواده‌ها از اصول مراقبت در شرایط بحران می‌تواند از بروز مشکلات جدی جلوگیری کند.

در این دستورالعمل تأکید شده است که تداوم درمان دارویی مهم‌ترین اصل در مراقبت از این بیماران است، زیرا قطع یا بی‌نظمی در مصرف دارو از شایع‌ترین عوامل عود علائم بیماری محسوب می‌شود. به همین دلیل خانواده‌ها باید اطمینان حاصل کنند که داروها دقیقاً مطابق دستور پزشک مصرف شود و حتی در زمان بهبود نسبی نیز مصرف دارو قطع نشود.

همچنین به خانواده‌ها توصیه شده است برای شرایط اضطراری، برنامه‌ریزی لازم برای دسترسی به دارو داشته باشند؛ از جمله نگهداری مقدار مشخصی از داروی ذخیره در خانه، یادداشت نام داروها و مقدار مصرف آنها و نگهداری نسخه‌های قبلی بیمار تا در صورت نیاز روند درمان با سهولت بیشتری پیگیری شود.

در این راهنما آمده است که در شرایط جنگی بهتر است از مراجعه‌های غیرضروری به بیمارستان‌ها و مراکز درمانی خودداری شود و برخی تغییرات خفیف رفتاری مانند بی‌حوصلگی، کاهش انگیزه، تغییرات خفیف در خواب یا نگرانی‌های خفیف در بسیاری از موارد با ادامه درمان دارویی و مراقبت در منزل قابل مدیریت است.

با این حال، در برخی شرایط مراجعه فوری به مراکز درمانی دارای بخش فوریت روانپزشکی ضروری است؛ از جمله در مواردی مانند بیان جدی تمایل به خودکشی، تلاش برای آسیب رساندن به خود، پرخاشگری شدید، بی‌قراری غیرقابل کنترل یا بروز توهم و هذیان شدید.

در این راهنما همچنین بر نقش مهم خانواده در حفظ ثبات وضعیت بیماران تأکید و توصیه شده است مراقبان با پیگیری منظم مصرف دارو، توجه به تغییرات رفتاری بیمار و کمک به حفظ برنامه روزانه زندگی او از بروز بحران جلوگیری کنند.